d'Effektiv

“Bazar ertəsi günü səhər Bogota şəhərində gəzirdim. Birdən parkın ortasında bu qəşəng balaca kitabxanaya rast gəldim. Bu kitabxana köşkü 10 il əvvəl ölkədə savadlılığı artırmaq üçün yaradılmış “Paradero Para Libros Para Parques” (PPP) proqramı çərçivəsində qoyulub parka. Proqram kitabxanalarla parkların əməkdaşlığının nəticəsidir.

Hazırda şəhərdə 47 dənə belə köşk var, ölkə üzrə onların sayı 100-dür. Hər köşkdə bir könüllü oturur; həftədə 12 saat. Düzdür, onlar bu işə görə pul alırlar, amma çox kiçik məbləğ. Park kitabxana köşkləri adətən həftəsonları açıq olur…”

2010 fevral

Mənbə: Bilingual Librarian Burada park kitabxanasının videogörüntüsü var.

İlk kitabım yaxın iki həftə içində ikinci dəfə nəşr olunacaq. “Qanun” nəşriyyatının istəyilə baş tutacaq ikinci nəşr üçün vaxtilə kitabın birinci nəşrində çıxmış Ön sözün mətninin dəyişdirilməsi xahiş olunur. Ön sözün dəyişdirilməsi! Bu əməliyyata girişəndə özümü atdığı güllə hədəfə dəymiş hiss etdim. O səbəbdən ki, o zaman Ön sözü çox sadə yazmış, bu terminləri son dərəcə sadə, sadənin bəsit dərəcəsində izah etmişdim: bu mövzuda yazılmış bir ilk olduğu üçün. Umberto Ekoya “Nə? BEKO xolodilniki?” deyib gülən professorların əhatəsində olduğum üçün. O zaman Ön söz belə başlanırdı:

“Kitabın adındakı hər iki açar-söz – Umberto Eko və Postmodernizm fəlsəfəsi XX əsrin ikinci yarısının hadisələridir, deməli…”

“Umberto Eko bu fəlsəfənin daha çox akademik qanadına məxsus bir düşüncə adamıdır. O, çoxunuza “Qızılgülün adı” roman-traktatı ilə tanışdır…”

Bu günsə bu mövzu özünü xeyli tanıdıb, daha belə sadə tanıdıcı cümlələrə ehtiyac yoxdur, daha belə ön sözlər yersiz görünür. Bu durumda kitab məqsədinə çatmış sayılır. Tədqiqat obyektini sevənlərin xoşbəxtliyi – bundadır.

Oxucularımızdan biri irad tutur ki, D’effektiv bloqu öz yolundan azıb, ilk vaxtlar məqsədi müxtəlif səhvləri bağışlamamaq idi, indi isə Nərminin yazı makinası rolunu icra eləyir. Bəli, bundan sonra öz yolumuza qayıtmağa çalışacağıq. Beləliklə, deffektlər:

Umberto Econun neçə illərdir ki, azərbaycanlı versiyası da əmələ gəlib. Bu saat deyəcəm nə məsələdir.

Bir ara bir neçə gənc yazar heç bir təşkilata qoşulmuruq deyib, AYO-nu da, AYB-ni də, yaranması ehtimal olunan başqa ədəbi birlikləri də asıb kəsir, yazıçı heç bir qurumda olmamalıdır – deyirdilər. Fikrin özünə heç bir iradım yoxdur. Ola da bilməz. Elə fikirləşirlər, elə də danışırlar. Ancaq problem ondadır ki, öz fikirlərinə güc və effekt qazandırmaqdan ötrü U.Econun dilindən danışmağa başlayırlar. Belə bir cümlə ilə aranız necədir?

“Umberto Eko müsahibələrinin birində deyib ki, yazıçı heç bir təşkilata qoşulmamalıdır. Baxın Umberto Ekoya, məgər o hansısa ədəbi qurumun üzvüdür? Böyük yazarlar sürülərə qoşulmurlar.”

Əslində isə Umberto Eco elə mən yaşlarda olanda, yazar dostlarıyla birlikdə Gruppo 63 adlı bizim AYO-ya bir neçə cəhətilə bənzəyən bir qurum yaradıblar, neoavanqardist qrup.

Mən Umberto Econun əsərlərinin tərcüməsindəki sırf tərcümə qüsurlarından danışmıram. Danışsaydım deyərdim ki, romanın adı “Qızılgülün adı”dır. “Gülün adı” deyil. “Gül” – türkiyəlilər qızılgülə deyirlər, onunçün türkcə tərcüməçi bu adla çıxıb. Orada qızılgül sözü çox əhəmiyyətlidir.

Mən U.Econun qəsdən, öz ədəbi baxışlarına qüvvət vermək və həmçinin özünün tənqid olunduğu, azərbaycanlı tənqidçilərin onun qüsuru saydığı cəhətləri “Umberto Econun dediyi kimi yazıram, gedin işinizin dalınca” mövqelərindən inkar etmək üçün yanlış tərcümə və təfsir olunmasından danışıram.

U.Econun “Qızılgülün adı romanı üzərinə qeydlər” adlı kitabçası var. Orada “Qızılgülün adı” kimi ağır bir romanı necə yazmasından danışır. Kitabçada “Tarixilik”, “İroniklik”, “Əyləncəvilik” və s. belə-belə başlıqları olan 10-a yaxın məqalə var və həmin məqalələr bir mövzunu – Econun “Qızılgülün adı” romanını yazarkən bu fenomenlərdən necə, nə üçün, nə dərəcədə istifadə etdiyini anlatmaq üçündür.

Azərbaycanlı tərcüməçilərdən biri bu günlərdə yerli ədəbi saytların birində (saytın prestijinə toz qondurmaq istəmirəm) o məqalələrdən birini – Əyləncəviliyi seçərək, çap edib. Mənbə olaraq, kitabın adını yanlış olaraq, belə göstərib: “Roman üzərinə qeydlərdən – Əyləncə”. İlk cümlələrdəcə kitabın adını dəyişdirməsinə müvafiq ultra-dəyişiklik edib:

“Mən oxucunu əyləndirmək istərdim. Oxucuya ən azından özümün əyləndiyim qədər əyləncə bəxş edərdim…”

Halbuki, “istərdim” və “edərdim” deyil, “istəmişəm” və “bəxş etmişəm”-dir orijinalda. Bununla da konkret bir roman haqda təcrübəsini bölüşən yazarın sözü ümumiyyətlə romanı necə yazmaq lazımdır qəbilindən məsləhətlərə çevrilib. “Mən roman yazsaydım, filan cür edərdim” ilə konkret “Qızılgülün adı” romanında əyləncəviliyə necə nail olunması arasında bizim evlə sizin evin arası qədər fərq olduğunu deməyim artıqdır.

U.Econun adından zaman-zaman bu cür istifadələr olunur. Bu yaxınlarda “Qanun” nəşriyyatında “Qızılgülün adı” romanı nəşr olunacaq azərbaycan diində. Daha doğrusu, tezliklə satışa çıxarılacaq. Tərcüməçisi hər kimdirsə, uğurlar arzulayıram. O kitabı oxuyandan sonra bu mövzunu yenidən, daha yaxşı işləyərək, bu yeni kitab haqda qeydlərim də daxil olmaqla, ədəbiyyat saytlarında məqalələşdirəcəyəm. Bu isə elə-belə bir blog yazısı, tələsik blog qeydləri idi.

Bu gün mənim atamın atası – babam Kamal Fərəcullayevin ad günüdür.

Babam epizodik rollar aktyoru və Azərbaycan Kinostudiyasının maşınının sürücüsü olub. Rol olanda çəkilir, olmayanda aktyorları, rejissorları rayonbarayon, kəndbəkənd çəkiliş meydanlarına aparıb gətirirdi. Aparmasıyla gətirməsi arasında böyük fasilələr olur, çəkilişlər həftələrlə uzanırdı. Sonra Sovet küçəsilə İskra küçəsinin kəsişməsinə – doğma məhləsinə qayıdıb uşaqları başına yığır, onlara cürbəcür Azərbaycan filmlərinin çəkilişlərindən əhvalatlar danışır, uşaqlar da qulaq asırdılar.

Onun simasının göründüyü bir-iki film var. Qalan filmlərdə epizodlar görünməz dərəcədə kiçik olub. Biri “Böyük Dayaq” filmidir. Filmin girişində Nəsibə Zeynalova traktorçunun üstünə qışqırır, o da ona cavab qaytarır.  Bax, həmin traktorçu obrazını o ifa edib. İkinci film “Yeddi oğul istərəm” və orada Peykənlı qəbirstanlığı səhnəsində üçüncü qəbrin arxasından çıxan silahlı obrazını o ifa edib. Mən onun filmlər haqda söhbətlərini xatırlayıram. “Cazibə qüvvəsi” filminin çəkilişindən danışanda ondan “Cazibə nə deməkdir” soruşduğumu xatırlayıram.  Onunla bağlı hər bir şeyi xatırlayıram.

Babamla nənəm boşanmışdılar. Aspiranturada oxuduğu zaman çoxlu gənc alim kimi, onun böyük qızına da Sovet dövləti ev verir. Sovet küçəsindəki siçovullu daxmalardan təngə gəlmiş çoxuşaqlı ailə sevinib yeni binada beşotaqlı mənzilə – Köhnə Günəşliyə köçür. Babamsa “Vur öldür, köçmərəm” – deyib köhnə evdə qalır. Mənim uşaqlığımın ən doğma yerində – Nizami metrosunun arxası, hamamın yanı, dalan altı, ev yeddi.

Nənəm üçün o, yəqin ki, pis ər idi. Mənə isə bunun dəxli yoxdur. Qatar kupesi boyda otağına girdiyim zaman uzandığı yerdən sıçrayıb məni əliboş qarşılamamaq xatirinə künc-bucağı eşələyib nəsə maraqlı bir sey çıxaran, mənə pul vermək üçün domino oyununu mənə qəsdən uduzan, köynəklərinin qoxusu əbədi burnumda qalan Kamal babam.

O, 1998-ci il, yanvarın 23-də vəfat edib. O günün xatirələrinə girmək istəmirəm. Ömrümün ən ağır günlərindən biridir.

Novxanı qəbirstanlığında ata-anası, baba-nənəsi, qardaşlarının ətrafında uyuyur. Mənim üçün müqəddəs olan torpaqda.

Ad günün mübarək, uşaqlığımın baş qəhrəmanı!

Boyük Dayaq

O zaman bunu Facebook-da paylaşanda bir qız yazmışdı: “Pah, nə var ki burda, bunu mən də eləyərəm”.

Fəlsəfəni həmişə bir təbəqə adamlar oxuyur. Din isə kütləvi fenomendir və kütləvi olmalıdır. Din haqda müzakirələrdə hər kəs iştirak edə bilər deyə, o, kütləvidir. Fəlsəfə isə hələ də fil sümüyündən olan bir qalada qalıb. Dinin kütlələrə çıxmaq şansı həm onun dilinin sadəliyi, həm onun tezislərinin ümumanlaşılan olması, həm də onun missiyası ilə əlaqədardır. Elə isə  “İslam və Postmodernizm, İslam və Feminizm”lə bağlı gənclərdən birinin bu gün mənə verdiyi suala cavabımı atüstü buradaca yazıram.

“Qadınlar da Cümə namazı qıla bilərlər” – deyənlərə nümunə gətirirlər:

“Allaha və Axirət gününə inananlara cümə namazı fərzdir. Ancaq yolçu, qul, uşaq, qadın xə xəstələr bundan müstəsnadır.” (Ebû Dâvud, I, 644, H. No: 1067; Dârakutnî, II, 3; Bağavî, Şerhu’s-Sünne, I, 225)

Qadının daxil olduğu kateqoriyada digər vahidlərə diqqət edin, bunu çözməyə çalışaq:

Qədim romalılar onların dilindən fərqli dildə danışan millətlərə “barbar” deyir, onların hamısını vəhşi hesab edirdilər. Klassik dövrün fəlsəfəsi qadınları, uşaqları və dəliləri idrak çərçivəsindən uzaqlaşdırdı (“Uşaqlarla, qadınlarla və xalqla mühakimə aparma”, Pifaqor; “qadınlar heyvan və insan arasında mövcudluqdur, sevinirəm ki, kişi doğuldum, qadın yox, yunan doğuldum, barbar yox” Platon). Həmçinin Klassik Alman Fəlsəfəsi uşaqların və dəlilərin inkişafsız olduqlarını deməkdən başqa yol tapmadı, klassik fəlsəfə deməyə risk etmədi ki, sağlam və inkişaflı şüurdan başqa şüur formaları da mövcud ola bilər. Klassik paradiqma anormal, şər, passiv, xəstə, qadın, periferiya haqda danışmaqdan qaçır, xeyirə, kütləviyə, ümumiyə, fəala, sağlama, kişiyə meyl edir.

Postmodernizm dövründə isə liberal prinsiplər klassik dövrdən və Modernizmdən qalma totalitar, faşist, patriarxal, matriarxal  və s. kimi universal idarəçilikləri əvəzlədi, qadınlara və uşaqlara – hər bir şəxsiyyətə hüquqlar verildi. Təsbit olundu ki, qadın, ruhi xəstə, uşaq da şüurdur, lakin başqa cür şüurdur. Fərqlicürlük təsbit olundu. Azlıqların hüquqları müdafiə edildi. Romalıların nəvələri başa düşdülər ki, onların “barbar” dedikləri sadəcə almanların,  polyakların ulu babaları imiş.

Heç bir nəticə çıxarıb möhür vurmaq istəmirəm. Sadəcə olaraq, İslam və Postmodernizm, İslam və Feminizm bu nöqtədə, təməl prinsiplərdən birində bir-birinə ziddir.

Bir məclisə düşdüm. Hamısı yaşlı-başlı, özündən razı, elini-obasını sevən adamlar . Sayları qırx-əlli olardı. Gördüm ki, belə danışırlar. Belə cümlələr dənizindən ikicə nümunə:

“İmran məəlim, lap burnumacan toxam, öldür, yemərəm.”

“Bu nə jiznidi mən yaşadım. Tüpürəsən belə jizninin içinə.”

“Vışş, bala vışş!”

Azərbaycanlılar belə danışırlar. Ama istəyirlər ki, yazıçılar ikiüzlülük,  üçüzlülük etsinlər, onların danışığını yeddiqat tənzifdən keçirib kitaba salsınlar. Hekayədə, romanda belə cümlələr görəndə “Fu!” – deyirlər, hekayənin dili kobuddur, küçə danışığı dilindədir… Halbuki, küçə deyil a, lap qəşəng və isti evlərdə gedən söhbətlərdir bunlar, qəşəng və isti bir evdə işlənir bu dil.

Onlara öz dillərində yazılmış hekayə oxudanda “Dili pisdi, dili pisdi” deyib yallı gedirlər. İstəyirlər ki, “çəm”, “qulansu”, “mətlicə” və bu kimi heç vaxt işlətmədikləri sözləri oxusunlar kitabda. Onda deyirlər: Çox gözəl dili var hekayənizin!

Mən rayonluların da evində olmuşam, bakılıların da arasında yaşamışam. Adamların öz danışıq dillərindən xəbərləri varmı? Nəyə görə mən sizin dilinizi “düzəldib” yazmalıyam?

İstanbulda aprelin 6-da başlamış, iyulun 8-də bitəcək “Translated by” adlı, müxtəlif şəhərlərin hərəsindən onu təmsil edən bir nəsr (realist və qurmaca) nümunəsinin audiosunu üç dildə tamaşaçılarıyla paylaşan sərgidən iki görüntü təqdim edirəm. Sofiya və Yerevan. Orada Bakını da təmsil edən belə bir guşə var, o guşədə “Aç, mənəm” romanımla qulaq-qulağa qalmaq olar. Bakı guşəsinin fotosu da məndə var. Özüm göstərmirəm. İstanbulda olanlara o sərgiyə getməyi tövsiyə edirəm. Ünvan: İstanbul, Salt Galata sərgi salonu. Sərgi haqda daha ətraflı burada.

Fotoqraf: Rosa Ainley

Yerdən gurultuyla qopub qalxan
Təyyarələrin dalınca
Baxa-baxa qaldım.
Uzaq dənizlərdə
Böyük gəmilərlə səni yola saldım.
Stansiyalardan ayrılıb gedən
Qatarların arxasınca
Kövrəlib ağladım.
Həmişə sabaha, vüsala
Ümid bağladım.
Havalar geniş,
Dəryalar dərin,
Nələr görür sənin işıqlı gözlərin…
Sən gəzməyi sevirsən,
Otu, çiçəyi sevirsən.
Şimşəkli, ildırımlı
Tufanları sevirsən;
Namuslu, mərd,
Alnıaçıq
İnsanları sevirsən;
Cənubda yaz yağışını sevirsən,
Şimalın garlı qışını sevirsən.
Küləyi, tufanları sevirsən;
Yaşıl budaqlı, ağ çiçəkli
Baharı sevirsən.
Yaxşı yol sənə,
Uğurlar olsun,
Hara gedirsən get,
Mənim dərya səbrimi qurtarma.
Hara gedirsən get,
Mənim Vətənə bağlı ürəyimi
Getdiyin uzaq yollara
Aparma, əzizim, aparma…

(Nigar Rəfibəyli)

Azərbaycanda ali dövlət vəzifələrini tutanların orta hesabla aylıq maaşı bu şəkildəki kimidir.

Göründüyü kimi, Azərbaycanda ən yüksək əmək haqqını prezidentdən sonra neft mühəndisi alır.

Bizim ailəmiz Azərbaycanın bugünkü vəziyyətini simvolik olaraq, dedikcə gözəl ifadə edir. Belə ki, mən fəlsəfə-ədəbiyyat-mədəniyyət adamıyam, mənim həyat yoldaşım isə neft mühəndisidir.

Mənim ixtisasımı (fəlsəfə), üstəgəl hazırkı fəaliyyət sahəmi (ədəbiyyat) qoysaq, ‘pilus’, publisistikanı gəlsək, ümumən mənim haqqımda mədəniyyət adamı təyinini alarıq.

Mən adi mədəniyyət adamı deyiləm, həm də gənc və perspektivliyəm, öz nəslimin qabaqda gedənlərindənəm, çalışqanam. Xülasə, bütün bunlarla mənim aylıq qazancım Azərbaycanda nə qədər ola bilər?

Maksimum 1000 manat olar:

- əgər mənə müxtəlif qəzet və saytlardan gələn köşə yazmaq təkliflərinin haaammısını qəbul edib, gecə-gündüz köşə yazsam, hər açdığınız saytda qarşınıza çıxmaqla sizi təngə gətirsəm, özümü – sözümü hörmətdən salsam.

- əgər Bakıdakı özəl (dövlət uni-lərinə düzəlmək bahadır) universitetlərin bir neçəsində saathesabı dərs götürüb fəlsəfə müəllimi işləsəm.

-  əgər ildə ağ eləmirəm, bircə dənə min tirajlıq kitab buraxıb onun satışından (nəşr pulunu və “vozvrat” pulunu çıx) 3 yüz-5 yüz manat əldə eləsəm.

Özü də bu üç maddənin üçü ilə də eyni vaxtda məşğul olmalıyam. Əgər ayda min manat pul qazanmaq istəyirəmsə.

Ancaq mənim aylıq gəlirim 1000 manat ola bilmir, ona görə ki:

- prinsiplərim var, mənə gələn hər “Gündəlik teleqraf-Publika” kimi təklifləri qəbul etmirəm, saytın (qəzetin) maliyyələşdiyi mənbəyə ciddi fikir verirəm.

- universitetlərdə dərs demirəm, ona görə ki, bir fakt: Bakı Turizm Universiteti təklif edir ki, orada fəlsəfə yox, sosiologiya dərslərini aparım, özü də rus bölməsində. Çünki fəlsəfə dərslərini tarix fakültəsini qurtarmış məndən daha hörmətli, bığlı bir adam aparır. Hər yer tutulub. Hər yer zanit göstərir. Qərb Universitetində fəlsəfə dərslərini Tağı müəllim adlı mənim özümün müəllimim olmuş bir yaşlı kişi aparır, orada məndən Tağı müəllimin dünyadan köçməyini gözləməyimi xahiş edirlər. Belə-belə çətinliklər var yəni. Dərsin birinə 12 manat əmək haqqı havayı deyil.

- ildə ticari məqsədlərlə bir kitab buraxıb pul yığmaq da mənim qabiliyyətim xaricindədir. İki dəfə aldanıb alarsız, üçüncü dəfə almazsız. Ziyana düşərəm. Gərək “Üç il inzivaya çəkilib roman yazan gənc qadın” olasan, gərək can-baş qoyasan, yaxşı yazasan.

Uzun sözün qısası, bu yaxınlarda bir sayt məni möhkəm aldatdı. Yalan olmasın, gündə bir qəzetə-sayta yazmaq dəvətini alıb, maliyyələşdiyi mənbəni yoxlayaraq top kimi geri atdığım vaxtlarda bir ictimai-siyasi sayta “hə” dedim. Maliyyələşdiyi yer xoşuma gəldi. “Yazının biri 70 manatdan” – dedi yiyəsi, iki dənə yazı yazdım onlara. Mənə pul verən olmadı. Sayt yaman aldatdı məni. Yəni elə birinci maddəyə xidmət etmək də asan deyil. Bu işin belə tərəfləri də var.

Odur ki, bizim ailəmiz Azərbaycanın bugünkü vəziyyətini dedikcə gözəl, dedikcə qəşəng ifadə edən bir ailədir.

Neft mühəndisi maaş alır, mədəniyyət adamı onun hesabına yaşayır. Bu da ona görə yox ki, mədəniyyət adamıyam.

Ona görə ki, neft mühəndisinin arvadıyam.

Həmçinin bax: Seymurun mədəniyyət nazirinə məktubu

Shekil:Azadliq radiosu

Şəkildə gördüyünüz bu gözəl pişik balası özünə təzə sahib axtarır. Anası ölüb. Üç qardaşdırlar.

İlahə adlı bir qız “Deffektiv”-ə bu barədə məktub yazır, belə bir xeyirxah adamın sizin aranızda ola biləcəyini düşünür.

Həmin balalardan birini, yəni bu şəkildəki pişiyi saxlamaq kimi insani bir işdə kimsə İlahəyə kömək etsin.

Bir evə qonaq gedirəm. Əgər evdə hər hansı bir heyvan saxlanırsa və bir də kitablar varsa, deməli, o evə zaval yoxdur. Yox, əgər o evdə yalnız və yalnız yemək yeyir, yatır və televizora baxırlarsa, Allah heç kimin evini elə evlərdən etməsin.

Azərbaycan ədəbi mühitində 20 yaşlı gənc bir yazarı ruhdan salan, yazmamağa səsləyən, iynələyən, baltalayan, rəndələyən, hətta köndələyən bir çox insanlar var. Öz yazdığı romanlar bir şey deyil, əllərinə tribuna düşən kimi başlayırlar gənc fidanlara psixoloji terror etməyə. Bunlar əsasən yaşı 40-dan yuxarı olan yazarlardır. Ədəbiyyatın qeyrətini çəkirlər, özlərini keşikçi sayırlar, guya ədəbiyyat bunların pəncərəsinin ağzıdır, çıxıb gənclərə deyirlər, kışş durma burda, sən burda durmağa qabil deyilsən. Nə qədər həyasız, nə qədər utanmaz insanlardır. Konkret kimləri nəzərdə tuturam?  “İndi hamı roman yazır”, “indi hamı yazıçı olub”, “hər nə gəldi yazırlar” – bu və bu kimi kinayəli cümlələr deyənlərin hamısını. Özlərini ağıllı sayırlar, amma IQ-ləri də, yaradıcılıq eşqləri də çox aşağılarda sürünür. O səbəbdən günlərini gəncləri pisikdirib öz günlərinə salmağa çalışan müsahibələr verməklə keçirirlər.

Mənim otuz yaşım var. “Aç, mənəm” adlı bir roman yazmışam. Orada bir çox gözəl şeylər və bir çox qeyri-gözəl şeylər etmişəm. Amma əgər onu yazmasaydım, müəyyən təcrübə qazanmayacaqdım. Tutaq ki, onu yazmamışam. Tutaq ki, indi çıxan kitabların da heç birisi çıxmayır. Bunlara dəyib-toxunanı nədir, mən başa düşə bilmirəm? Ən yaxşı yaxşının düşmənidir. İnsan çox yazdıqca üslubunu tapır. O adam ki, oturub ənn mükəmməl bir şey yazmağı və yalnız ənn mükəmməli yazdıqdan sonra onu ortalığa çıxarmağı düşünür və belə-belə yaşı 40-ı ötür, – belələri mükəmməllik kompleksindən əziyyət çəkirlər.

Topdan danışırlar. Guya indi yazılan romanların hamısı makulatura imiş. Halbuki, heç birini də oxumurlar. Gözləri öz burunlarıın ucundadır.

Bir dəfə bu barədə yazmışdım. İkinci dəfə bu mövzuya ətəyimin ucuyla toxunub keçirəm. Amma hiss edirəm ki, yenə də bu barədə yazmaq lazım gələcək. Bu dəfə konkret adlar çəkəcəyəm. Deyəcəyəm, Günel M. demişkən, ay qardaş, nə istəyirsiz? Əl çəkin gənclərin yaxasından. Gedib öz yazınızı yazın. Yekəbaşlıq etməyin. Ədəbi mühitə yekəbaş-yekəbaş bəyanatlarla ziyan vurmayın. Ədəbiyyat heç kəsin həyəti deyil, ədəbiyyat həmişə küçədir. Bezdarnı yaramazlar!

P.S. Dostlar, bu yazını kopyalayaıb köşə donuna salmayınız. Zəhmət çəkib onlara bir cavab da siz özünüz yazınız.

38 yaşlı Fələstin yazıçısı, indi Londonda təhsil alan və yaşayan Adanıa Shiblinin bir müsahibəsindən işıq sürətilə bir neçə cümləni çevirdim, müsahibənin girişindən xoşuma gələn cümlələri. Adania çağdaş ərəb ədəbiyyatının ən güclü səslərindən biridir.

- Necə oldu ki, yazı yazmağa başladın?

-  Məktəbə gedən kimi ona nifrət etdim, ancaq İnşa dərslərini sevdim. Bu belə baş verdi; müəllim dedi ki, inşa yazın. Evə gəlib bacımdan bu sözün nə demək olduğunu soruşdum. O dedi ki, ən çox nəyi xoşlayırsan, insanlara nə haqda danışmaq istərdin? Mən cavab verdim ki, atamın üzünü qırxmasına baxmağı xoşlayıram. İncə, ağ köpük,  üzqırxan bir anın içində bir həmlədəcə tükləri necə çıxarıb atır, üzqırxanın arxasınca nazik ağ köpük zolağı qalır atamın üzündə. Başa düşürdüm ki, qadın olaraq mən heç vaxt qırxa bilməyəcəm (ən azı sifətimi). Bacım dedi ki, atam üzünü qırxanda dəftərimi qarşıma qoyub ona baxım və gördüyümü təsvir edim. Onun yanağını dağ, köpüyü isə dumana bənzətdim yazımda. Sinifdə bunu oxuyanda müəllim və uşaqlar çox xoşladılar və təriflədilər, amma bu mənə xoş gəlmədi, axı öz fikrim deyil, bacımın ideyası idi. İndiyə qədər də inanıram ki, əsl yazıçı bacımdır, mən yox.

- Kimlərdən təsirlənmisən?
- Mən insanların dildən istəfadə etməsindən təsirlənirəm, küçədə necə danışırlar, dostlarına nə deyirlər, xüsusən ərəbcə. Onların ağzından sözlərin havaya çıxması təsirlidir. Təsirlidir ki, öz-özlüyündə dil deyilən bir şey yoxdur, o ana qədər yoxdur ki, kiminsə ağzından söz çıxır. Dil – kimsə danışanda mövcud olur, hər kəs susanda dil də yoxdur. Hər kəs öz sözünün müəllifi olur, sözləri yaradan özləri olmasa belə.

Mənbə

Bu gün Mirzə Cəlilin çıxardığı “Molla Nəsrəddin” jurnalının ilk dəfə işıq üzü gördüyü gündür. Günümüzdə dünya ədəbiyyatının üç böyük jurnalından biri olan “The New Yorker”-də bir müddət bundan əvvəl “Molla Nəsrəddin” jurnalı haqda çıxmış məqalə belə adlanır: “Az qala bütün dünyanı dəyişmiş jurnal”.

Məqalədə bu kimi cümlələr var:

“Bu satirik Azərbaycan jurnalı ötən əsrin ilk üç onilliyində Azərbaycanda nəşr olunub və Mərakeşdən İrana, – bütün müsəlman dünyasında oxunub.”

“Azərbaycan o zamanlar qadın məsələsində heyrətediləcək qədər mütərəqqi olub, 1919-cu ildə – ABŞ-dan bir il əvvəl qadınların səs vermək hüququnu tanıyıb.”

“Molla Nəsrəddin jurnalına ilk dəfə bir neçə il əvvəl soyuq bir qış günündə Qız Qalasının yanında yerləşən ikinci əl bir kitab dükanında rast gəldik”.

“Bu jurnal bir çox baxımdan inqilabi jurnal olub. Azad sözün çox məhdud olduğu bir dövrdə və bölgədə onun müəllifləri siyasəti, dini, müstəmləkəçiliyi, vesternizasiyanı və o zamankı modernizasiyanı, təhsili (və ya onun yoxluğunu), qadınların basqı altında saxlanmasını satira atəşinə tuturdu…”

Bir jurnal daha nə cür olsun?!

Siamək intihar edib! Bu xəbər doğrudurmu? Sia! Sonnnn dərəcə sarsıldım.
Bu nə pis xəbər oldu. Çox pis xəbər oldu…
“Ay uşaq, sən yenə başını balkondan çıxartdın?” (dostum Sia dostum Orxan haqda belə yazardı 2005-ci ilin qızğın forum savaşlarında) Həmişə gülüş gətirən bu cümlə məni bu dəfə belə, kədərləndirə bilmədi.